Nageroepen op straat: wat je in de eerste seconden kunt doen.

Reageren of negeren: niemand kan dat voor jou beslissen

Er bestaat geen antwoord dat altijd goed uitpakt. Iets terugzeggen kan iemand laten inbinden, en kan iemand ook opjutten. Doorlopen zonder te reageren kan de zaak laten verdampen, en kan aanvoelen als slikken. Van beide keuzes zijn situaties bekend die goed afliepen en situaties die uit de hand liepen. Wie op dat trottoir staat, ziet dingen die geen artikel kan zien.

Dat is geen ontwijkend antwoord, het is de kern. Jij leest het gezicht, de afstand, of iemand alleen is, of de straat vol of leeg is, of je in staat bent om weg te lopen. Die informatie heeft niemand anders. Als je achteraf twijfelt of je goed hebt gehandeld: je hebt gehandeld met wat je op dat moment wist, en dat is de enige maatstaf die telt.

Wat wel voor beide keuzes geldt: hoe korter het contact, hoe minder er kan ontsporen. Een lang gesprek geeft de ander tijd en publiek. Eén zin en dan doorlopen, of nul zinnen en doorlopen, houdt de uitwisseling klein. Het doel is niet winnen. Het doel is dat het ophoudt.

Afstand en een deur gaan voor het laatste woord

Wat je positie verandert, verandert meer dan wat je zegt. Een stap achteruit zodat je de ander in beeld houdt, je tas naar je andere schouder, je gewicht op je voorste voet: het klinkt klein en het is wat de scène werkelijk anders maakt. Het laatste woord verandert alleen hoe je je er achteraf over voelt.

Een open zaak is daarbij het bruikbaarste ding op straat. Een supermarkt, een nachtwinkel, een café, een tankstation, een hotellobby: er is licht, er is personeel, er zijn camera’s en er is een reden om te blijven staan zonder dat je iets hoeft uit te leggen. Je hoeft niets te bestellen en niets te verantwoorden. Je mag daar gewoon vijf minuten staan.

Als iemand meeloopt tot aan de deur, kan binnenblijven verstandiger zijn dan snel weer naar buiten gaan. Vraag aan de kassa of je even mag wachten, of vraag of iemand met je naar de halte kan lopen. Dat is een klein verzoek, veel kleiner dan het in je hoofd voelt.

Spreek één iemand aan, niet de menigte

Roepen naar een straat vol mensen loopt vaak dood: zolang niemand zich persoonlijk aangesproken voelt, kan iedereen op de ander blijven wachten. Dat is geen onverschilligheid, het is verdeelde verantwoordelijkheid, en er verandert iets zodra je één persoon eruit haalt.

Kies daarom iemand uit en maak dat expliciet: de man met de rode jas, de vrouw die haar fiets op slot zet, de kassière. Kijk die persoon aan, benoem wat je nodig hebt en houd het klein en concreet. Mensen die bij ‘help’ bevriezen, komen soms wel in beweging bij ‘wil jij hier even naast me komen staan’.

Hetzelfde werkt in een winkel of een tram. Ga naast een specifieke persoon staan, richt je woorden op die persoon, blijf in de buurt. Je hoeft de situatie niet uit te leggen. Later mag alles onduidelijk blijven; op dat moment telt alleen dat iemand naast je staat.

• Wijs iemand aan met kleding of plek, niet met ‘iemand’
• Vraag om iets concreets: meelopen, blijven staan, bellen
• Kijk die persoon aan terwijl je het vraagt
• Blijf daarna dicht bij diegene, ook zonder uitleg

Als jij het ziet gebeuren

Getuige zijn is ongemakkelijk, en veel mensen doen niets omdat ze bang zijn de zaak erger te maken. Dat risico bestaat, en daarom is indirect ingrijpen een voorzichtiger route dan de confrontatie zoeken. Je hoeft de ander niet te corrigeren. Je hoeft alleen de persoon die het overkomt minder alleen te maken.

Het simpelste is naast diegene gaan staan en iets volstrekt gewoons zeggen: dat je iemand herkent, dat je vraagt hoe laat het is, dat je vraagt of de tram al is geweest. De situatie verandert van één op één in één op twee, zonder dat er iemand wordt aangevallen. Wegkijken doet het omgekeerde: het bevestigt dat er niets aan de hand is.

Achteraf is nog iets mogelijk dat makkelijk wordt vergeten: vragen of het gaat, aanbieden om mee te lopen naar de halte, of gewoon zeggen dat je het hebt gezien. Erkenning door een vreemde haalt een deel van het gevoel weg dat je het je hebt verbeeld.

• Ga ernaast staan en begin een gewoon gesprek
• Praat tegen de persoon die het overkomt, niet tegen de dader
• Vraag achteraf of het gaat, ook al is het voorbij
• Bied aan om een stuk mee te lopen

Wanneer geluid helpt, en wanneer het niets oplost

Geluid doet één ding: het haalt ogen naar jou toe. Op een straat met mensen, in een portiek waar boven iemand woont, bij een halte met wachtenden is dat veel waard, want intimidatie leunt op de aanname dat niemand kijkt. In een verlaten parkeergarage om vier uur ’s nachts haalt hetzelfde geluid niemand naar buiten. Het is geen verdediging en geen knop die iemand doet verdwijnen.

Bij een opmerking in het voorbijgaan is lawaai het verkeerde gereedschap: het rekt precies het contact op dat je wilde inkorten. Het wordt bruikbaarder als iemand blijft meelopen, je klem zet of aan je zit, en je wilt dat de omgeving zich ermee bemoeit. Ook dan is het een aanvulling op weglopen, niet de vervanging ervan.

OYA is voor dat tweede geval gemaakt. Het hangt aan je sleutelbos, je trekt het lusje omhoog en er start een sirene van 130 decibel. Is er een telefoon via bluetooth gekoppeld, dan gaat tegelijk de ingebouwde SOS van je telefoon af en krijgen je gekozen contacten een bericht met je locatie. Zonder telefoon op zak blijft alleen de sirene over, en die maakt vooral dat mensen kijken. Wat er daarna gebeurt, hangt af van wie er kijkt.

Nog vragen?